☕قهوه چیست؟ از دانه قهوه تا فنجان
این مقاله توسط حسین مرادزاده در تاریخ 1405/6/2جمع آوری شده
است
قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است و برای بسیاری از افراد، شروع یک روز خوب بدون عطر و طعم قهوه کامل نمیشود. اما پشت هر فنجان قهوه، مسیر طولانی و جذابی وجود دارد؛ مسیری که از یک میوه کوچک روی درخت قهوه آغاز میشود و بعد از طی مراحل مختلفی مانند برداشت، فرآوری، خشککردن، برشتهکاری و آسیاب شدن، در نهایت به فنجان ما میرسد. شناخت این مسیر باعث میشود هنگام نوشیدن قهوه، بیشتر از طعم، عطر و کیفیت آن لذت ببریم.
فهرست مطالب
۱.دانه قهوه از کجا میآید؟
قهوه در واقع از دانههای میوه درخت قهوه به دست میآید. این میوهها که به دلیل رنگ و ظاهرشان معمولاً «گیلاس قهوه» نامیده میشوند، در ابتدا سبز هستند و با رسیدن، بسته به نوع گیاه و شرایط رشد، به رنگ قرمز، زرد یا نارنجی درمیآیند. داخل هر میوه معمولاً دو دانه قهوه قرار دارد که پس از برداشت و فرآوری از میوه جدا میشوند.
درخت قهوه بیشتر در مناطق گرمسیری و در نواحی معروف به کمربند قهوه رشد میکند. کشورهایی مانند برزیل، کلمبیا، اتیوپی، ویتنام و بسیاری از کشورهای آمریکای مرکزی و آفریقا از تولیدکنندگان مهم قهوه در جهان هستند. شرایط آبوهوایی، ارتفاع محل کشت، نوع خاک، میزان بارندگی و حتی روش برداشت میتواند روی طعم نهایی قهوه تأثیر بگذارد.
دو گونه شناختهشده قهوه که بیشترین استفاده را در جهان دارند، عربیکا (Arabica) و روبوستا (Robusta) هستند. عربیکا معمولاً عطر و طعم پیچیدهتر و ملایمتری دارد و روبوستا اغلب طعمی قویتر و تلختر و میزان کافئین بیشتری دارد. البته کیفیت قهوه فقط به نوع دانه بستگی ندارد و عوامل زیادی از زمان کشت تا دمآوری در نتیجه نهایی تأثیرگذار هستند.
۲.از برداشت تا برشتهکاری؛ سفری برای ساخت طعم قهوه
بعد از رسیدن میوههای قهوه، نوبت برداشت آنهاست. برداشت میتواند به صورت دستی یا با استفاده از دستگاههای مخصوص انجام شود. در روش دستی، دانههای رسیده با دقت بیشتری انتخاب میشوند و این موضوع میتواند به افزایش یکنواختی محصول کمک کند.
پس از برداشت، دانهها باید از میوه جدا شوند. برای این کار روشهای مختلفی وجود دارد که از معروفترین آنها میتوان به فرآوری شسته، طبیعی و عسلی اشاره کرد. هر روش میتواند ویژگیهای متفاوتی به قهوه بدهد. برای مثال، روش فرآوری میتواند روی میزان شیرینی، اسیدیته، عطر و بافت قهوه تأثیر داشته باشد.
پس از فرآوری و خشک شدن، دانهها هنوز به شکل قهوهای که معمولاً در فروشگاهها میبینیم نیستند. آنها در این مرحله دانههای سبز قهوه هستند و برای ایجاد عطر و طعم آشنای قهوه باید برشته شوند.
برشتهکاری یا Roasting یکی از حساسترین مراحل تولید قهوه است. در این مرحله دانهها تحت حرارت قرار میگیرند و به مرور تغییر رنگ میدهند. میزان و نحوه برشتهکاری میتواند تأثیر زیادی بر طعم نهایی داشته باشد. قهوه با رُست روشن معمولاً میتواند ویژگیهای میوهای و اسیدیته بیشتری داشته باشد، در حالی که رُستهای تیرهتر معمولاً طعمهای تلختر و برشتهتری ایجاد میکنند.
۳.از آسیاب تا فنجان؛ جایی که قهوه جان میگیرد
بعد از برشته شدن، دانههای قهوه برای آماده شدن جهت دمآوری آسیاب میشوند. اندازه آسیاب باید با روش تهیه قهوه هماهنگ باشد. برای مثال، قهوه اسپرسو به آسیاب نسبتاً ریز نیاز دارد، در حالی که برای روشهایی مانند فرنچپرس معمولاً آسیاب درشتتر استفاده میشود.
در مرحله دمآوری، آب با دمای مناسب از میان قهوه آسیابشده عبور میکند یا با آن ترکیب میشود و ترکیبات مختلف موجود در قهوه را استخراج میکند. میزان قهوه، مقدار آب، دمای آب، اندازه آسیاب و زمان تماس آب با قهوه، همگی میتوانند روی نتیجه نهایی تأثیر بگذارند.
اسپرسو یکی از معروفترین روشهای تهیه قهوه است. در این روش، آب داغ با فشار از میان قهوه آسیابشده عبور میکند و نوشیدنیای غلیظ و معطر به وجود میآورد. اسپرسو پایه بسیاری از نوشیدنیهای محبوب کافهای مانند لاته، کاپوچینو، موکا و آمریکانو است.
برای مثال، در لاته مقدار بیشتری شیر بخار دادهشده در کنار اسپرسو استفاده میشود، در حالی که کاپوچینو معمولاً ترکیبی متعادلتر از اسپرسو، شیر بخار دادهشده و فوم شیر دارد. موکا نیز با اضافه شدن شکلات به ترکیب قهوه و شیر، طعمی شیرینتر و شکلاتیتر پیدا میکند.
چرا کیفیت دانه قهوه اهمیت دارد؟
کیفیت قهوه از همان زمان کاشت و برداشت آغاز میشود و تا لحظهای که نوشیدنی در فنجان سرو میشود ادامه دارد. حتی اگر بهترین دستگاه اسپرسو در اختیار شما باشد، استفاده از دانهای بیکیفیت نمیتواند نتیجهای عالی ایجاد کند. به همین دلیل کافههای حرفهای معمولاً به انتخاب دانه، تاریخ رُست، نحوه نگهداری و روش آسیاب قهوه توجه ویژهای دارند.
از طرف دیگر، تازه بودن قهوه نیز اهمیت زیادی دارد. دانه قهوه پس از برشته شدن به مرور بخشی از عطر و ویژگیهای خود را از دست میدهد. نگهداری مناسب در ظرفی که از نور، رطوبت، گرما و تماس زیاد با هوا جلوگیری کند، میتواند به حفظ کیفیت قهوه کمک کند.
جمعبندی
هر فنجان قهوه داستانی طولانی دارد؛ داستانی که از یک میوه کوچک روی درخت آغاز میشود و با برداشت، فرآوری، خشککردن، برشتهکاری، آسیاب و دمآوری ادامه پیدا میکند. هر کدام از این مراحل میتوانند روی طعم و عطر نهایی تأثیر بگذارند و باعث شوند دو قهوه با ظاهر مشابه، تجربه کاملاً متفاوتی ایجاد کنند.
به همین دلیل، قهوه فقط یک نوشیدنی ساده نیست؛ ترکیبی از طبیعت، کشاورزی، علم، هنر و مهارت است. دفعه بعد که یک فنجان اسپرسو، لاته یا کاپوچینو سفارش میدهید، به این فکر کنید که قبل از رسیدن آن به میز شما، چه مسیر طولانی و جذابی را طی کرده است. ☕🌹